Sıtma nedir, neden olur, sıtma nasıl bulaşır, sıtma tedavisi nasıldır

Sıtma (malarya) hastalığı nedir, nasıl bulaşır, sıtma tedavisi nasıl yapılır, sıtma belirtileri nelerdir?

Sıtma, dünyanın sayılı bulaşıcı hastalıklarından biridir. Daha çok tropikal bülgelerde görülmekle birlikte, hava ulaşımının yaygınlaşması, birçok insanı sıtma tehlikesi ile karşı karşıya getirmiştir.
Dünyada, sıtmanm yaygın olduğu bölgelerde yaşayan yaklaştk 1,5 milyar insan vardır. Üstelik tehlike günden gü- ne başka bölgelere de sıçramakta ve bu sayı artmaktadır. Sözgelimi, bazı Avrupa ülkelerinde de hastalık görülebilmektedir.
Sıtma (ya da malarya), en çok tropikal bölgelerde rastlanan bir hastalıktır; ama bu kuşak dışında da görülmektedir. En yaygın olduğu yerler Afrika, Hindistan ve Asya’nın bazı bölgeleridir.Çok soğuk iklimli yerlerde genelde sıtma hastalığı görülmez.

Soru : Eşim sıtmaya yakalandı. Ona ben bakıyorum; bu durumda bana hastalık bulaşması olasılığı var mıdır?

Cevap: Sıtma bir insandan ötekine doğrudan geçmez. Önce hastalık etkeni asalağın bir sivrisinek tarafından alınıp bir süre taşınması gerekir. Sivrisinek hastalıklı kişiyi ısırdıktan hemen sonra sizi ısırmış olsa bile sıtmaya yakalanmazsınız. Çünkü, insanlarda olduğu gibi sivrisineklerde de sıtma asalağının belli bir kuluçka süresi vardır.

Soru: Tehlikeli sivrisinekler nasıl anlaşılır?

Cevap: Hastalık taşıyan sivrisineği anlamak olanaklı değildir. Ancak asalağı taşıyabilen tek tur, anofel tipi sivrisineklerdir. Bu sivrisinekler deriye konduklarında kendilerine özgü bir biçimde dururlar. Başları aşağıya doğru eğik, arka kısımları havaya kalkık, kuyrukları ise yukarı aşağı doğrultuda hareket halindedir. En belirgin özellikleri ise, arka bacakları kuyruk doğrultusunda arkaya ve yukarı doğru uzanırken, öndeki dört bacak üzerinde durmalarıdır.

Soru: Sıtmanın nedenleri nelerdir?

Hastalığa neden olan asalağa “plasmodium” adı verilmektedir. Plasmodium’un insanlarda sıtma hastalığı yapan dört türü vardır: Plasmodium falciparum, plasmodium malariae, plasmodium vivax ve plasmodium ovale. Bunların içinde en önemlisi, plasmodium falciparum’dur; ölümcül ve ciddi sonuçlara yol açar. Bu asalağın neden olduğu sıtmaya “habis sıtma” denilmektedir.
Öteki üç tür, P. falciparumdiye göre daha hafif seyreden sıtma hastalığına yol açar. Bunların başta gelen özelliği, sıtma nöbetlerinin düzenli aralıklarla seyrettiği bir hastalık tablosu ortaya koymalarıdır.

Soru: Sıtmanın belirtileri nelerdir?

Sıtmanın bütün biçimlerinde ortak olan belirtiler, kansızlık ve karaciğer ile dalak büyümesidir. Hastalığa karşı kısmen bağışık olan kişilerin kanında az sayıda asalak hep olabilir ve arasıra ateşli nöbetler ortaya çıkabilir.

Sıtma tedavisi nasıl yapılır, sıtma nasıl tedavi edilir

Etkili bir sıtma asısı bulma umuduyla birçok çalışma yapılmış, ama henüz başarılı sonuç alınamamıştır. Sıtma etkeni, bedenin aşı yoluyla antikor hazırlayabildiği virüsler ve bakteriler gibi değildir. Bedende sıtma asalağı değişik aşamalar geçirir ve bunların her birine karşı antikor yapmak olanaklı değildir. Ayrıca sıtma asalağının birkaç turü vardır ve bunlara da ayrı ayrı aşı hazırlamak gerekir (etkili bir nezle aşısı hazırlanmasını olanaksız kılan da aynı sorundur).
Öte yandan sıtma asalağını, insan bedeni dışında üretemedikçe aşı hazırlamak çok güçtür. Ancak asalağın, insan ya da hayvan konağa gerek olmadan üretilebilmesini sağlayan yem yöntemler geliştirilmektedir. Bu sayede, aşı konusundaki araştırmalar da hızlanacaktır.

Sıtma ilaçları nelerdir

Sıtma ilaçlarının en iyi bilineni kinindir, ama başka ilaçlar da vardır. Sıtmanın yaygın olduğu bölgelerde yaşayan kişilerin taşıdıkları kısmi bağışıklığı yitirmelerini önlemek için tedavide, bedenin asalaktan bütünüyle temizlenmesi değil, yalnızca kanda bulunanların öldürülmesi ve hastalık belirtilerinin ortaya çıkmasının önlenmesi amaçlanır. Buna karşılık, hastalığın daha az görüldüğü bölgelerde yaşayan kişilere köklü tedavi uygulanır. Bu tedavi hem kandaki hem de dokudaki asalakların yok edilmesi temeline dayanır.

Sıtmanın yaygın olduğu yerlere gidecek kişilerin, gitmeden yaklaşık bir hafta önce ilaç almaya başlaması ve tedaviyi döndükten sonraki dört hafta boyunca sürdürmesi (bu daha da önemlidir) yaşamsal önem taşır.

Sıtmadan korunma yöntemleri

Sıtmayla savaş, anofel türü sivrisineklerle savaşıma dayanır. Bu amaçla ilaçlama yapılması sineğin larva aşamasını geçirdiği bataklıkların ve su birikintilerinin kurutulması gerekir.
Bu tür bir korunma geniş çaplı sıtma savaş çalışmalarım gerektirir. Bu da ancak toplum sağlığı ile ilgili kuruluşların etkinliği ile gerçekleştirilebilir.
Hastalığa yakalanan kişide hastalık, bağışıklık durumuna bağlı olarak gelişme gösterir. Sıtma hastalığının çok yaygın olduğu bölgelerde yaşayan kişilerde hastalık daha hafif seyreder; dışarıdan gelenler ise, koruyucu olarak sıtma ilacı almamışlarsa, hastalığa yakalandıklarında çok daha ciddi belirtiler gösterirler.

Sıtma hastalığının yaygın olduğu bir bölgede kısa bir süre için kalındığında (sözgelimi bir havaalanında yakıt almak için durulduğunda) bile, bir sivrisinek tarafından sokulma olasılığı vardır ve tek bir sokulma bile hastalığa yakalanma riskini doğurur.

Sıtma hastalığı bulaşma olasılığı bulunan bir yere gitmeden önce sıtma ilaçları almaya başlamanız gerekir. Döndükten sonra da en az dört hafta sıtma ilacı almayı sürdürmelisiniz.
1. Gece yatarken cibinlik kullanarak hastalığı taşıyan sinek tarafından sokulma olasılığını azaltmaya çalışın.
2. Odanızda sivrisinek uzaklaştırıcı lambalar ve ilaçlar kullanın.
3. Sıtma olan bölgelere gidiyorsanız mutlaka sıtma ilaçları alın.
4. Bu konuda seçeceğiniz ilaç, gideceğiniz yere bağlıdır. Oraya gitmeden ilgili kişilere danışarak tıbbi öneriler almanız yerinde olur.
5. Hastalığın taşıyıcı sivrisinek tarafından bir kez sokularak, hattâ sıtmanın yaygın olduğu bir bölgede verilen çok kısa bir mola sırasında bile sıtma taşıyıcı bir sivrisinek tarafından sokulmak bu hastalığın size geçmesine neden olabilir.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.