Sanayi Alanındaki Gelişmeler

2. Dünya Savaşı’nın 1938’de hazırlanmış olan İkinci Sanayi Planı’nın uygulanmasını çok büyük ölçüde aksatmasına karşı Türkiye’de devlet sanayi sektörünü geliştirmekle ilgili çabalarını savaş yıllarında da sürdürmeye devam etti. 1944 ve 1945 yıllarında hükümet çevrelerinde görüşülmeye başlanan bu çalışmalar, savaştan sonra uygulanacak çok geniş bir yatırım programı ve iktisat politikası kümesini oluşturmaya yöneliktir.

Sümerbank, Etibank gibi iktisadi devlet kuruluşları ve çeşitli bakanlıklarca sürdürülen yeni yatırım projeleri 1944 sonlarına doğru, biri ‘ Kimya Sanayi Planı Hakkında Rapor ‘ , diğeri de ‘ Makine, Madeni Eşya Ve Malzeme Sanayi Hakkında Rapor’ başlığı taşıyan ana taslağa dönüştürüldü. Ekonomi Bakanlığı, Ekim 1944’te kimya sanayi ile ilgili çalışmayı Başbakanlık’a sundu ve plan belirli şartlarda kabul edildi.

Bu çalışmalar, 1945 bütünleştirilerek, ‘ Savaş Sonrası Planı’ adıyla Ekim 1945’te Ekonomi Bakanlığınca diğer bakanlıklara dağıtıldı. Söz konusu planının en önemle vurguladığı şey ‘ Türkiye’ ye ithal edilen her şeyi yurt içinde üretmek’ gerektiğiydi.

Bu çalışmalar neticesinde 1947’di sonunda tekstil sektöründe uygulaması sürdürülen projeler şunlardı: Bakırköy Fabrikasına, yılda 2150 ton iplik üretecek 21000 iğ ve 5 milyon metre pamuklu bez üretecek 130 tezgâh eklenmekteydi. İzmir’de kurulmakta olan pamuklu kombinasında 32600 iğ ve 864 tezgâhla yılda 3200 ton iplik ve 25 milyon bez üretilecekti. Bu kombinada ayrıca 40 milyon bir basma tesisatı kuruluyordu. Konya Ereğli’sindeki iplik fabrikası 5600 iğ ve 200 ton dikiş ipliği üretilecekti. Tekstil programına eklenen 32000 iğ ve 864 tezgâhlık başka kombinasının kurulması ise 1947 sonunda alınan bir karar ile erteleniyordu. Ekonomi Bakanlığının uzmanlarının yaptığı talep projeksiyonlarına göre, Türkiye’nin pamuk ipliği gereksinimi 1947 – 1950 yılları arasında yılda ortalama olarak 15300 ton olacaktı. 1947 sonundaki kurulu iplik üretim kapasitesi, 1200 tonu devlet sektöründe olmak üzere 7400 tondu. Plandaki projelerin tamamlanması ile buna 5600 tonluk bir kapasite daha eklenecek ve ülke gereksiniminin ithalatla karşılanması gereken bölümü 1950’de % 15’e düşecekti. Toplam pamuklu dokuma gereksiniminin ithalatla karşılanması gereken bölümünün de % 27 ye inmesi planlanıyordu.

Ekonomi Bakanlığının 1947 sonunda Başbakanlık’a sunduğu raporda ise Karabük Demir- Çelik Fabrikalarının genişletilmesi için sürdürülmekte olan yatırımlar için çeşitli öneriler getiriliyor, mevcut olan kapasitede 70000 ton üretim yapılan travers, ray, ağır profil, levha, orta ile küçük profil, inşaat demiri ve sac gibi kalemlerin 150.000 tona çıkarılmasına çalışılıyordu.

Planın toprak ürünleri sanayi projeleri arasında bulunan ve Sivas çimento fabrikasının genişletilmesi ile ilgili olan projenin de uygulanması başlanılmıştır. Bu yatırım yılda 90.000 ton çimento üretimi sağlayacaktı. 1947 sonunda Türkiye’deki çimento üretim kapasitesi, 100.000 tonu devlet sektöründe olmak üzere 410.000 tondu. Proje bunu 500.000 tona çıkaracaktı.

Uygulanılmasında karşılaşılan siyasi ve iktisadi güçlük ve karışıklıklara karşın, söz konusu planlarda ele alınmış projelerin çoğu 1940’ların sonu ve 1950’lerin başında bitirildi

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.