İmalattaki ve Toplumdaki İş Bölümü

İşbölümü özellikle Adam Smith’le birlikte anılan bir temadır. Smith tüm iş bölümü şekillerini bir araya getirmiş ve hepsini üretkenliği artırma yolları olarak benimsemiştir. Marx ise elde edilecek yararlar konusunda daha şüphecidir.

Tarihi olarak , işbölümünün , iki şekli aşağıda ele alınarak önceden canlandırılan iki yolu bulunmaktadır. İşbölümü ilk önce farklı yaş ve cinsiyet temelinde aile içinde ortaya çıkmaktadır. Kaynağını önce farklı topluluklar ve sonra da tek bir topluluk içindeki mübadeleden alan oldukça farkı bir işbölümü de söz konusudur. Bir pasajda Marx bunu şu şekilde ifade etmektedir : ” İyi gelişmiş her işbölümünün ve beraberinde ortaya çıkan emtia mübadelesinin temeli , kır ve kent ayrımının yapılmasıdır. Mübadeleye dayalı işbölümünün boyutu genel olarak nüfusun yoğunluğuna , ulaşımın etkinliğine ve üretimin gelişmesine bağlıdır. Hammadde talebinin , gelişmiş araç ve gereç ve bunun gibi yaratılmasıyla işbölümünün boyutunun gelişmesi , bu gelişimin daha da ileriye götürülmesine neden olur.

Marx şimdi de toplumsal işbölümü ve işyerindeki işbölümü arasında yapmış olduğu önemli bir ayrıma gitmektedir.Toplumsal işbölümü , bağımsız emtia üreticileri arasında gerçekleşen işbölümüdür. Söz konusu işbölümü , birbirinden ayrı birçok üretim birimi arasında üretim araçlarının ayrılmasını gerektirir ve spontane piyasa güçleri tarafından düzenlenir. İşyerindeki işbölümü , toplumsal işbölümünden her açıdan farklıdır. Uzmanlaşmış işçiler tek başlarına emtia üretemezler ; üretim araçlarının mülkiyeti tek bir kapitalistin elinde toplanmıştır ; süreç bilinçli bir kontrol altındadır. Kapitalist sistemde , toplumsal işbölümünde anarşi ve işyerindeki despotizm , birbirinin karşılıklı koşullarıdır.

Marx bu kapitalist örgütleme şeklini diğer işbölümü şekilleriyle karşılaştırmıştır. Asya tipi üretim tarzı üzerine yazmış olduğu yazının dikkat çekici bir tartışmayı başlatması nedeniyle , Hint köylü toplumunu tasvir etmesi özellikle ilginçtir.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.